Home

MEER OVER KERKBOEKJES      Onder kerkboekjes in deze verzameling worden verstaan boekjes van miniatuur tot zakformaat (max. hoogte ongeveer 15 cm), die:    1. bij de kerkgang gebruikt werden, zoals:        bijbels, missalen, psalm- en gezangboeken, gebedenboeken    2. thuis of in het klooster gebruikt werden, zoals:        brevieren, gebedenboeken, boeken tot onderricht en overweging

HET BREVIER

Het brevier is een gebedenboek. Letterlijk betekent brevier kort gebed, maar aan het brevierboek zie je direct dat het een zeer lang gebed moet zijn. Het is het officiële gebed der Rooms Katholieke Kerk, één van de vier functies van de Kerk: offeren, lijden, bidden en preken. In het brevier staan de gebeden voor de verschillende tijden van de dag met centraal de mis:
metten – lauden – primen – tertsen = mis = sexten – nonen – vespers – completen.

Ontstaan
Het breviergebed is ontstaan in de tijd tussen de Apostelen en paus Gregorius I (circa 600 na Chr.) Christenen en Joden hadden al in de tempel de tertsen, sexten en nonen of wel het 3e, 6e en 9e uur van het gebed of wel het morgenoffer, het spijsoffer en het avondoffer. In de derde eeuw is het aangegroeid tot zes bidstonden: het nachtelijk gebed, het morgengebed, de tertsen, sexten en nonen en het avondgebed. Omstreeks 400 na Chr. worden de primen en de completen ingevoerd.

Huidige vorm
Elk der getijden moet uit psalmen, hymnen, lessen en gebedsformulieren bestaan. Hier omheen kwamen kleinere bestanddelen als versieringen om een thema. Onder anderen heeft Ambrosius grote invloed gehad op de verrijking en dramatiek van het breviergebed. Paus Gregorius I heeft er de vorm aan gegeven, die het nu nog bezit.Vroeger bestond het uit lossen onderdelen, psalmboek, hymnenboek en gebedsformulieren. In de middeleeuwen kwam het allemaal in één handzaam boek uit. Het succes hiervan is voornamelijk te danken aan de minderbroeders Franciscanen, die het mee op reis moesten nemen en dan is één boek handiger dan een verzameling.

Bron: Het Brevier door Pius Parsch, uitg. wed J.R. van Rossum, Utrecht 1948

UITGEVERS

Het uitgeven van deze boeken kon een lucratieve bezigheid zijn en velen hebben een poging gedaan om een graantje mee te pikken. "Het geestelijk Zaadkorreltje" van uitgever Bontamps te Venlo beleefde in 1905 al zijn 23e druk. Het door talrijke uitgevers op de markt gebrachte "De Navolging van Christus" deed bij Mosmans te 's Hertogenbosch in 1936 zijn 17e druk.

Kampioen drukker van bijbels was Joh. Enschedé & Zonen te Haarlem, ook lange tijd drukker van onze bankbiljetten. Dominee en koopman gingen hier hand in hand.

De belangrijkste uitgevers van rooms katholieke werken zaten in het zuiden, te beginnen in 's Hertogenbosch met G. Mosmans Zoon, L.C.G. Malmberg en Lutkie & Cranenburg. Vooral België bediende de Nederlandse markt: Brepols en Desclée & Zonen in Turnhout, Dessain in Mechelen, van Dieren & Co in Antwerpen. In Duitse bedevaartplaats Kevelaer zat Butzon & Bercker, die Nederlands talige boekjes uitgaf, om pelgrims uit ons land van stichtelijke lectuur te voorzien.

Als ik bijbels, nieuwe testamenten en psalm- en gezangboekjes uit sluit, houd ik 850 boekjes over in mijn verzameling. Brepols is daarin het meest vertegenwoordigd met 61 uitgaven. Daarna volgt Mosmans met 43 en Desclée met 21. De overigen blijven daar onder. De spreiding was dus groot.